Zwermen

Zwermen is het voortbestaan van een bijenvolk en is de hoeksteen van het

in standhouden van de ‘honingbij’.

Vroeger: hoe meer zwermen hoe liever!

Tot in de helft van de vorige eeuw werden bijen gehouden voor het oogsten van de honing. Het was dan ook de enige manier om voor
iedereen betaalbare zoetstof te produceren.

Rietsuiker was voor de gewone burger onbetaalbaar en bietsuiker kwamslechts op het einde van de 19e eeuw op gang.In die periode was het voor de toenmalige imkers een bijkomende bron vaninkomsten.
Voor velen betekende het een substantiële aanvulling van hetgezinsinkomen.Het verbeteren van de honingopbrengst was dus een prioriteit. Met andere

woorden: hoe méér kilogram honing een volk produceerde, hoe beter wanthoe groter het inkomen.

Om zijn bijenvolken in stand te houden of te vermeerderen was de imkeraangewezen op het zwermen. Het vermeerderen of verjongen van devolken op hedendaagse manier bestond nog niet. Natuurlijk mocht menniet te veel zwermen hebben want: veel zwermen, weinig honing, weinigzwermen, veel honing.
Hier ligt dan ook de oorsprong van de eerste zwermverhinderingsmetodes.

Wanneer de imkers met de eerst zwemverhindering een economisch doelhadden, passen wij vooral zwermverhindering toe omdat onze buren geen last zouden hebben van onze bijen.

Waar een zwerm vroeger de vrije natuur voor zich had, zal hij nu landenin het nabijgelegen tuintje van de buurman.

Waarom gaan bijen zwermen?

  1. De natuurlijke drang tot voortplanting in het voorjaar.
  2. Het volk is zo gegroeid dat er een overvloed aan jonge bijen is die hun voedersappen niet kunnen kwijt raken.
    Met het groeien van het volk komen er steeds meer voedsterbijen beschikbaar, en kan de koningin steeds meer eitjes leggen. De koningin heeft echter een maximale legcapaciteit. Zodra dat maximum is bereikt ontstaat er een overschot aan voedsterbijen. In het najaar wordt deze niet-benutte energie omgezetin winterbijen, maar in de rest van het jaar geeft het aanleiding tot zwermen.( natuurzwerm)

  3. Hongerzwerm.

  4. Plaatsgebrek door te veel bijen en/of te kleine behuizing.

  5. Een oudere koningin die te weinig koninginnenstof (feromoon) verspreidt.

  6. Erfelijke aanleg tot zwermen.

  7. Slechte huisvesting (bijvoorbeeld onvoldoende ventilatie).

  8. Herhaaldelijke verstoringen van het volk.

Honingbijen gaan vooral zwermen in het kader van natuurlijke volksvermeerdering.

Aan de zwermtekenen kun je van te voren zien dat het bijenvolk wil gaan zwermen.

Tijdsverloop van een zwerm

In het voorjaar bouwen de bijen, doorgaans aan de rand van de raten, koninginnencellen.
Al voorafgaand aan het zwermen zullen meerdere haalbijen zich “omscholen” tot speurbijen met als doel het vinden van een nieuwe bijenwoning.
Het zijn deze speurbijen die het moment van vertrek inluiden. Met behulp van geluidspulsen met een frequentie van 400-450 hertz manen zij de andere zwermbijen tot vertrek. Op dat moment beginnen alle zwermbijen over de raten te rennen om naar buiten te gaan en weg te vliegen met de aanwezige koningin.

  1. De eerste zwerm noemen we de voorzwerm. Hier vertrekt de oude koningin met een gedeelte van het volk.Als de weersomstandigheden het toelaten vertrekt de voorzwerm zodra de aankomende jonge koninginnen zich in hun zwermcellen gaan verpoppen en de doppen gesloten zijn.
  2. Een eerste jonge koningin zal voorzichtig poolshoogte nemen of de kust al dan niet veilig is. Aan de hand van specifieke geluidssignalen het ‘tuten’ en ‘kwaken’ – tast ze af of er concurrentie te vrezen valt. Is dit het geval, dan ontstaat er een gevecht op leven en dood of… gebeurt er niets en wordt er verder gezwermd. De opeenvolgende zwermen worden kleiner en kleiner. Hun levensvatbaarheid vermindert stelselmatig naarmate de zwermen elkaar opvolgen. Deze zwermen noemen we de nazwermen. Het nazwermen houdt aan totdat de achterblijvende bijen het welletjes vinden en alle resterende jonge koninginnen (op één na) doodmaken. Om al die nazwermen te voorkomen, moet de imker zijn volk zo vlug mogelijk nakijken en alle nog resterende moercellen verwijderen. Let op als er reeds enkele moeren uitgelopen zijn. Doodt niet onmiddellijk de uitgelopen koninginnen! Je kan ze beter in een moerkooitje bewaren, kijken hoeveel gesloten moerdoppen er nog aanwezig zijn en hoeveel er uitliepen. Vervolgens kan je één moer of één moercel behouden.

  3. Wanneer een bijenvolk, buiten de normale zwermperiode, de woning verlaat wegens voedselgebrek, spreekt men van een ‘hongerzwerm’. Dit heeft dus niets te maken met de normale ontwikkeling en vermeerdering van een bijenkolonie. Zulke zwermen zijn een blamage voor de imker. Bijen van een hongerzwerm gedragen zich in tegenstelling tot een ‘normale’ zwerm, doorgaans veel agressiever.

Na het vertrek uit de bijenkast verzamelen de bijen zich in de onmiddellijke omgeving.(meestal ergens aan een tak). Ze gaan nu een tros vormen rond de koningin omdat deze een feromoon verspreidt. Hierna beginnen de speurbijen met het kiezen van de nieuwe locatie om te wonen. Eens de locatie gevonden vertrekt de zwerm definitief. Een natuurzwerm neemt zelf voedsel mee om een dag of drie te kunnen overbruggen en om op de nieuwe locatie direct met nieuwe raatbouw te kunnen starten. In het geval van een nazwerm volgt na het vinden van een nieuwe woning nog een extra spannende periode. Een nazwerm heeft immers een jonge koningin die eerst nog moet paren voordat zij eitjes kan leggen. De jonge koningin zal zich daartoe eerst op de nieuwe locatie oriënteren om daarna, zodra ze bronstig is, op bruidsvlucht te gaan. Hierbij kan nog van alles mis gaan. Als imker probeer je er voor te zorgen dat je bijen niet gaan zwermen. Je buren zien liever niet dat een wolk bijen hun tuin terroriseert.

Je kan het zwermen voorkomen door:
– ze ruimte geven, laat ze bouwen.
– maak een kunstzwerm.
– controleren op aanzet koniginnedoppen.

Een zwerm scheppen.

De zwerm zal zich eerst in de onmiddellijke omgeving neerzetten, dikwijls op de zelfde plaats. Dat komt omdat de koningin en de zwermende bijen, op de plek waar ze zich neerzetten, geurstoffen (feromonen) achterlaten. Om het vertrekken van de zwerm naar een betere plaats te voorkomen, benevel je hem met wat water, zo blijven de bijen mooi in tros hangen. Ondertussen krijg je de tijd om je materiaal te verzamelen voor het scheppen van de zwerm.

Materiaal:
– Zwermkist, korf of emmer(kuipje)
–  Beschermkledij
– Plantenspuit
– Eventueel roker
– Snoeischaar( om wat ruimte te knippen)
– Trapladder, ladder, …..

Het is handig om tijdens de zwermperiode je materiaal te verzamelen in een box. Zo heb je het materiaal direct bij de hand.

VEILIGHEID VOOR ALLES:

Gebruik steeds je gezond verstand. Zwermen die zich op een grote hoogte bevinden en/of moeilijk te bereiken zijn, laat je wijselijk zitten of hangen. Het verlies van een bijenvolk, hoe spijtig ook, is nog altijd minder erg dan zelf afgevoerd worden naar de dichts bij zijnde ziekenhuis. Riskeer dus je leven of gezondheid niet voor een bijenzwerm.

Hangt de zwerm te hoog dan kan misschien gebruik maken van een schepzak, een buizenstelmet trechter, enz. Ga bij het scheppen voorzichtig te werk. In veel gevallen ken je het karakter van het volk niet. Sommige laten de hele rompslomp stoïcijns over zich heengaan, andere gedragen zich als regelrechte hooligans. Het is raadzaam je steeds te voorzien van de nodige beschermkledij.

Hou de zwermkist onder de zwerm en geef een goeie tik op de tak waar de zwerm aanhangt. Door de korte en harde beweging valt de tros in de kist en heb je veel kans dat de koningin er bij zit. Vervolgens de kist dicht doen met een deksel dat voorzien is van een koninginnerooster.

 

Zet nu de kist op een schaduwrijke plaats in de onmiddellijke omgeving en zorg dat de opening met koninginnerooster vrij is. De bijen zullen binnen 60 minuten netjes in een tros in de zwermkist hangen. Is de vangst mislukt – je hebt de moer gemist – dan gaan alle bijen terugkeren naar de tak en hun achtergebleven moer. De imker wordt dan een tweede kans gegund. Zorg voor het transport dat de kist zeer goed is afgesloten, maar dat er wel voldoende verluchting is. Een gevangen zwerm produceert enorm veel warmte, wanneer deze niet weg kan zal het volkje oververhitten en sterven.

Een zwerm huisvesten

Je kan een zwerm onmiddellijk na het vangen in een kast plaatsen, maar er is kans dat hij terug vertrekt. Omdat te voorkomen kan je dan een moerrooster tussen de romp en bodem plaatsen. Het is beter omdat ’s avonds te doen. Plaats de zwermkist op een koele , donkere plaats en zorg voor verluchting. Omdat de bijen in de vrije natuur een holte binnentrekken en onmiddellijk beginnen te bouwen, kunnen we de nieuwe huisvesting voorzien van kunstraad. We starten op deze manier met schone raat, vrij van ziektekiemen.We hebben verschillende manieren om een zwerm in een bijenkast te krijgen.

Met lege romp.

Je plaatst een lege broedkamer op een bodem. Hou er naast een broedromp klaar die je vooraf voorziet van waswafels. Schudt vervolgens de geschepte zwerm in de lege romp en plaats er de broedbak met kunstraat op. Sluit het geheel met een dekplank en een deksel. De bijen met koningin lopen vrij snel naar boven, kruipen tussen de ramen en beginnen direct te bouwen. Normaal kan je de volgende morgen de onderste romp, die zo goed als leeg zal zijn, verwijderen. Een korte blik op de bezette romp toont een bijenvolk dat in alle rust bezig is raten te bouwen.

Naar binnen laten lopen

Je plaatst voor de romp met ramen een plank schuin naar de vliegplank toe.Schudt de zwerm vóór de kast en de bijen lopen rustig hun nieuwewoning binnen. Het is een fascinerend om te zien, zeker wanneer je dekoningin parmant haar nieuwe woonst ziet betreden.Let er wel op dat de zwerm niet onder de kast loopt, door ervoor tezorgen dat er geen andere open ruimte is tussen kast, zwerm en het vlieggat. Zorg ervoor dat de bijen niet onderaan een loopplank een tros kunnen vormen door bv. de zijkanten degelijk af te dekken.

Rechtstreeks in romp

In een van tevoren met waswafels gevulde romp worden de bijen boven op de ramen geschud. Bij deze methode bestaat het gevaar dat er veel bijen naast de kast kunnen terecht komen omdat ze niet snel genoeg tussen de raten verdwijnen. Dit kan je voorkomen door de bijen die bovenop de ramen hebt geschud, onmiddellijk met een doek af te dekken. Ze lopen dan naar beneden en zullen niet naar de zijkanten wegvluchten. Als je de ramen met kunstraat in de zwerm laat zakken nadat de zwerm vooraf in de lege romp werden geschud, loopt je het risico een behoorlijk aantal bijen te kwetsen.

Controle Verzorging van de zwerm

De verzorging van de zwerm wordt bepaald door: of we te maken hebben met een voor-of een nazwerm en ook van de drachtomstandig-heden van het ogenblik. De zwermtijd valt in de periode van de late lente- en de vroege zomer- dracht, dus van begin mei tot begin juli. Maar de weersomstandigheden spelen daarbij een zeer belangrijke rol. In optimale omstandigheden, als er een overvloedig voedselaanbod is, zal een zwerm zichzelf meestal goed kunnen redden. Toch is het belangrijk dat de imker de voedselsituatie van de gehuisveste zwerm nauwlettend in het oog houdt. Een zwerm heeft voor drie dagen voer bij zich, zodat onmiddellijk voeren niet aan de orde is. Een voorzwerm zal reeds na enkele dagen opnieuw een broednest opgebouwd hebben waardoor de behoefte aan voedsel toeneemt. Bij een nazwerm duurt dat wat langer, de koningin moet eerst nog op bruidsvlucht. Het is zeker aanbevolen, wanneer de zwerm gehuisvest wordt in een drachtarme periode, de kolonie na drie dagen te voeren. Dit doet je best met een suikeroplossing bestaande uit één deel suiker op één deel water. Het voederen stimuleert ook het opbouwen van de ingebrachte wasraat. De hoeveelheid suikersiroop is afhankelijk van de weersomstandigheden en van de dracht, maar 3 á 4 kg suiker moet voldoende zijn. Hierbij speelt ook de grootte van de zwerm een rol. Het is logisch dat een grote zwerm de hoeveelheid voer vlugger zal verwerken dan een kleinere zwerm. Een overaanbod kan leiden tot verzuren of tot het gisten van het aangeboden en niet opgenomen voedsel.